Điện Trị Liệu

ỨNG DỤNG THẤU NHIỆT CAO TẦN TRONG LÂM SÀNG

 

Trước tiên cần lưu ý rằng, trong hầu hết trường hợp, khả năng ứng dụng của thấu nhiệt sóng ngắn và vi sóng tương tự như các tác nhân tạo nhiệt khác trong lâm sàng, như siêu âm hoặc các mô thức nhiệt bề mặt.

Giống thấu nhiệt sóng ngắn xung, thấu nhiệt vi sóng xung cũng có một số tác dụng phi nhiệt, tuy nhiên các nghiên cứu RCT tiêu chuẩn chưa ủng hộ các tác dụng này.

Ứng dụng lâm sàng

Thấu nhiệt cao tần có thể dùng để điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, như căng cơ, bầm nề, giãn gân, viêm khớp, đặc biệt các chứng đau... Bảng 1 dưới đây là chỉ định và phản chỉ định chủ yếu của phương pháp:

Chỉ định

Phản chỉ định

Tổn thương cơ xương khớp sau giai đoạn cấp tính

Tăng tuần hoàn

Giãn mạch

Tăng chuyển hóa

Thay đổi một số phản ứng enzyme

Tăng độ kéo giãn collagen

Giảm cứng khớp

Thư giãn cơ

Bảo vệ cơ

Tăng ngưỡng đau

Tăng phục hồi sau tổn thương

Co cứng khớp

Điều trị điểm trigger cân cơ

Tăng tầm vận động khớp

Giảm đau bán cấp và mạn tính

Giảm tụ máu

Kích thích tăng trưởng và sửa chữa sợi thần kinh

Tổn thương cơ xương khớp cấp tính

Viêm cấp

Vùng thiếu máu

Vùng giảm cảm giác đau và cảm giác nhiệt

Vùng hoặc cơ quan tích chất lỏng

Tràn dịch khớp

Viêm màng hoạt dịch

Mắt

Thấu kính tiếp xúc

Quần áo hoặc băng quấn ướt

U bướu

Nhiễm trùng

Vùng dưới trong kỳ kinh

Tinh hoàn

Mang thai

Đầu xương thanh thiếu niên

Vật ghép kim loại

Bộ tạo nhịp nhân tạo không che chắn

Dụng cụ trong đường niệu

Đồng hồ và trang sức

Bảng 1: Chỉ định và phản chỉ định chủ yếu của thấu nhiệt cao tần.

Trong lâm sàng, có nhiều loại bệnh lý mà thấu nhiệt cao tần là chọn lựa ưu tiên so với các phương pháp tăng nhiệt khác. Dưới đây là một số nguyên tắc chọn lựa:

  1. Nếu da và tổ chức dưới da nhạy cảm và không dung nạp với tấm đắp ẩm, gel siêu âm hay áp lực từ đầu siêu âm, cần chọn thấu nhiệt cao tần.
  2. Cả thấu nhiệt sóng ngắn và vi sóng đều có thể tăng nhiệt tại các cấu trúc sâu hơn so với các mô thức nhiệt bề mặt.
  3. Khi mục đích điều trị là tăng nhiệt tại một diện tích lớn, như vùng bả vai, thấu nhiệt cao tần là chọn lựa ưu tiên.
  4. Khi vùng tổ chức nằm dưới lớp mỡ dày dưới da là mục tiêu tác động, cần dùng kỹ thuật cảm ứng với điện cực cáp hoặc điện cực trống để tối thiểu hóa sự tăng nhiệt tại lớp mỡ dưới da. Kỹ thuật điện dung với cả hai loại thấu nhiệt cao tần là chọn lựa tối ưu cho các lớp tổ chức bề mặt.
  5. Không nên đánh giá thấp vai trò của tác dụng tâm lý trong liệu pháp thấu nhiệt cao tần.

 

Thấu nhiệt sóng ngắn xung                          

 Thận trọng với thấu nhiệt cao tần                         

 Cần lưu ý rằng, có nhiều phản chỉ định và cảnh báo trong thấu nhiệt cao tần, nhất là thấu nhiệt vi sóng, hơn bất cứ một mô thức điều trị nào khác trong điện trị liệu.

Các nghiên cứu hồi quy năm 1979 và 1993 trên 42.000 kỹ thuật viên vật lý trị liệu cho thấy, phụ nữ làm việc thường xuyên với thấu nhiệt vi sóng có tỷ lệ sẩy thai cao hơn bình thường một chút, trong khi với thấu nhiệt sóng ngắn, không thấy một sự bất thường nào. Sự bất thường liên quan với vi sóng có thể giải thích bằng sự khác nhau cơ bản giữa hai phương pháp. Với thấu nhiệt sóng ngắn, điện cực thường đặt sát bề mặt da và cơ thể người bệnh là một bộ phận của mạch điện; trong khi vi sóng có tần số cao hơn (tức năng lượng các lượng tử sóng lớn hơn) và được truyền tới cơ thể nhờ các tấm phản xạ. Do đó vi sóng có độ tản mát lớn hơn, nên có thể tác động tới kỹ thuật viên điều trị. Do đó trong thấu nhiệt vi sóng, kỹ thuật viên cần rời khu vực điều trị sau khi đặt thiết bị ở chế độ sẵn sàng làm việc.

Thấu nhiệt là phương pháp tăng nhiệt mô, nên không thể dùng trong các bệnh lý mà sự tăng nhiệt gây hệ quả xấu như tổn thương cấp đang chảy máu, viêm cấp, vùng thiếu máu, vùng mất cảm giác đau và cảm giác nhiệt… Cần lưu ý đồng hồ công suất không xác định trực tiếp năng lượng hấp thụ tại mô, nên cảm giác nhiệt hoặc cảm giác đau của bệnh nhân chính là tiêu chí để đánh giá sự dung nạp đối với phương pháp. Có thể xem xét các phản chỉ định và phòng ngừa cụ thể của phương pháp tại bảng 20.1 ở trên.

Do thấu nhiệt cao tần làm nóng chọn lọc các loại mô nhiều nước, nên cần thận trọng khi dùng mô thức trên các vùng hoặc cơ quan chứa nhiều nước. Tràn dịch khớp sẽ nặng hơn dưới tác dụng của thấu nhiệt. Tăng nhiệt có thể làm tăng viêm màng hoạt dịch. Do mắt chứa nhiều nước, không dùng kỹ thuật tại vùng xung quanh mắt.

Trong hầu hết trường hợp, cần dùng khăn để hấp thụ nhiệt dư hoặc nhiệt lan tỏa. Một lớp khăn là đủ với các điện cực dạng trống và tấm cách không khí; nhưng với các loại điện cực khác, khăn cần đủ dày, khoảng 1 cm. Không cần dùng khăn với vi sóng. Khi điều trị vùng hông, cần che khăn lên khe phân cách giữa hai bên. Nếu điều trị vùng bả vai, các nếp gấp da trong nách cũng phải được che bằng khăn.

Nếu có quần áo trên vùng can thiệp, cần quan sát kỹ quá trình điều trị. Nói chung có thể dùng sóng ngắn với một số loại quần áo, như áo bằng vải bông. Cần tránh loại áo hoặc lớp che khó thoát mồ hôi chế từ sợi tổng hợp, do mồ hôi tích tụ trên vùng can thiệp sẽ hấp thụ sóng cao tần rất mạnh, dẫn tới nguy cơ bỏng da. Cũng vì lý do tương tự, cần tránh vùng tổ chức đang băng ép hoặc băng bó sau tổn thương.

Không dùng thấu nhiệt cao tần tại vùng chậu phụ nữ đến tháng vì tác dụng tăng dòng máu tới vùng can thiệp.

Cũng không dùng kỹ thuật tại vùng xung quanh buồng trứng. Tinh hoàn nằm sát bề mặt hơn và do đó dễ bị tổn thương hơn. Không dùng các phương pháp thấu nhiệt, kể cả thấu nhiệt siêu âm, cho thai phụ vì có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của thai.

Không dùng can thiệp trên vùng lồi xương vì nguy cơ tổn thương mô mềm xung quanh và trên đầu xương người đang phát triển (trẻ em và thanh thiếu niên).

Bệnh nhân không được tiếp xúc trực tiếp với dây cáp điện cực. Không được bắt chéo các dây cáp lên nhau. Ăng-ten vi sóng không được tiếp xúc với da bệnh nhân, vì sẽ gây bỏng nghiêm trọng.

Cần đặt thiết bị vi sóng đang hoạt động đủ xa các thiết bị điện trị liệu khác. Linh kiện điện tử trong thiết bị TENS và các thiết bị tần số thấp khác có thể hư hỏng do chùm bức xạ từ các thiết bị cao tần. Bộ tạo nhịp nhân tạo cũng có thể bị phá hủy khi không được che chắn.

Không dùng bàn ghế kim loại khi can thiệp bằng thấu nhiệt cao tần. Bỏ đồ trang sức và đồng hồ trước khi điều trị.

Trong phương pháp thấu nhiệt cao tần, người bệnh cần được đặt ở tư thế thoải mái trong suốt quá trình điều trị để trường bức xạ không thay đổi do sự chuyển động của cơ thể. Cần kiểm tra da trước và sau điều trị. Vùng điều trị cần đặt tại tư thế nằm ngang hoặc treo khi ứng dụng phương pháp.

(Trích chương 6: Thấu nhiệt cao tần, phần 2: Các phương pháp điện trị liệu, sách Điện trị liệu: Nguyên lý - Thiết bị - Thực hành, NXB Đại học Quốc gia TPHCM, 2012)

Bình luận

Nội dung: